Na najvišem bedemu Beogradske tvrđave, iznad ušća Save u Dunav, gotovo čitav vek stoji „Pobednik”, jedan od najprepoznatljivijih i najfotografisanijih simbola Beograda. Spomenik je svečano otkriven 7. oktobra 1928. godine, povodom desetogodišnjice proboja Solunskog fronta i pobede srpske vojske u Prvom svetskom ratu.
Bronzanu skulpturu izradio je Ivan Meštrović, jedan od najznačajnijih vajara prve polovine 20. veka. Figura predstavlja nagog muškarca koji u desnoj ruci drži spušten mač, simbol rata, dok u levoj nosi sokola, koji predstavlja mir i budnost. Skulptura je postavljena na postolje u obliku dorskog stuba, koje je projektovao arhitekta Petar Bajalović. Zajedno sa postoljem, spomenik je visok oko 14 metara.
Ideja o njegovom nastanku pojavila se još 1912. godine, nakon srpske pobede u Prvom balkanskom ratu. Prvobitno je bilo planirano da skulptura bude deo velike monumentalne fontane na Terazijama. U njenom središtu trebalo je da se nalazi petodelni stub, koji bi simbolizovao pet vekova osmanske vlasti, dok bi bazen krasili lavovi, ratnički reljefi i bronzane maske.
Meštrović je skulpturu završio 1913. godine, ali je izbijanje Prvog svetskog rata prekinulo realizaciju čitavog projekta. „Pobednik” je sačuvan jer je već bio poslat u Češku na livenje, dok su mnogi drugi delovi planirane fontane uništeni tokom rata i okupacije. Skulptura je kasnije dopremljena u Beograd, gde je godinama čuvana u skladištu vodovodnih cevi na Senjaku.
Kada je ponovo pokrenuta ideja o njenom postavljanju na Terazijama, usledile su brojne polemike. Deo javnosti smatrao je da naga muška figura vređa moral Beograđanki, dok su drugi tvrdili da ne predstavlja srpskog vojnika jer nema šajkaču i opanke. Zbog protivljenja javnosti, ali i nedostatka sredstava za izgradnju fontane, odlučeno je da se spomenik postavi na Kalemegdanu. Tada se čak govorilo da je postavljen toliko visoko „ne da bi se bolje video, već da bi se video što manje”.
Okrenut prema Savi i nekadašnjim austrougarskim krajevima koji su oslobođeni 1918. godine, „Pobednik” je vremenom prevazišao prvobitne polemike. Postao je simbol srpske pobede, slobode i istrajnosti Beograda. Iako je njegov prvobitni zvanični naziv bio „Vesnik pobede”, u narodu je ostalo jednostavno i upečatljivo ime „Pobednik”.
Krajem 2019. godine skulptura je prvi put skinuta sa postolja radi temeljne restauracije. Tokom obnove pronađeno je više od 30 rupa nastalih od metaka i gelera, brojna udubljenja, kao i teško korodirana unutrašnja konstrukcija. Nakon restauracije, „Pobednik” je vraćen na svoje mesto 14. februara 2020. godine.
Danas, sa Kalemegdanskog bedema, „Pobednik” i dalje dominira panoramom Beograda. Postao je mnogo više od spomenika jednom istorijskom događaju predstavlja trajni simbol slobode, pobede i snage grada koji je kroz burnu istoriju uspevao da opstane i obnovi se.
Za više informacija pročitati https://srpskiugao.rs/pobednik-spomenik-koji-je-postao-vecni-simbol-beograda/
