U Hrvatskoj je tokom prošle godine 497 osoba izvršilo samoubistvo, među kojima 407 muškaraca i 90 žena, dok su više od 43 odsto svih slučajeva činile osobe starije od 65 godina, saopštilo je Udruženje „Životna linija“ povodom Svetskog dana prevencije samoubistava, koji se obeležava 10. septembra.
Uprkos zabrinjavajućim podacima, broj samoubistava u Hrvatskoj tokom poslednje decenije uglavnom beleži pad. Dok je 2015. godine registrovano 717 slučajeva, prošle godine bilo ih je 497, što predstavlja smanjenje od oko 31 odsto.
Među osobama starijim od 65 godina prošle godine zabeleženo je 215 samoubistava, odnosno 43,3 odsto ukupnog broja, pokazuju podaci hrvatskog Ministarstva unutrašnjih poslova.
Posmatrano prema policijskim upravama, najveći broj slučajeva evidentiran je na području Zagreba 98, dok je na području Splitsko-dalmatinske policijske uprave registrovano 40.
Dugoročni pad prisutan još od 1999. godine
Podaci Hrvatskog zavoda za javno zdravstvo (HZJZ) pokazuju da stopa smrtnosti od samoubistava dugoročno opada.
Od 2001. do 2025. godine smanjivala se u proseku za 2,3 odsto godišnje. Pad je nešto izraženiji među ženama, gde iznosi 2,83 odsto godišnje, nego među muškarcima, kod kojih je zabeleženo prosečno godišnje smanjenje od 2,28 odsto.
HZJZ navodi da je trend pada prisutan još od 1999. godine.
Razlika je posebno uočljiva kada se današnji podaci uporede sa sredinom osamdesetih i početkom devedesetih godina prošlog veka, kada je u Hrvatskoj beleženo i više od 1.100 samoubistava godišnje.
Muškarci znatno zastupljeniji
Muškarci u Hrvatskoj znatno češće od žena umiru usled samoubistva, a razlika između polova tokom vremena se povećavala.
U periodu od 2016. do 2025. godine na jednu ženu koja je izvršila samoubistvo dolazila su 3,4 muškarca. Tokom prethodne decenije odnos je bio 3,1 prema jedan, dok je između 1985. i 1994. iznosio 2,5 prema jedan.
HZJZ ukazuje i na značajne regionalne razlike. Panonska i Severna Hrvatska beleže više stope smrtnosti od samoubistava u odnosu na Grad Zagreb i Jadransku Hrvatsku.
Hrvatska iznad proseka Evropske unije
Uprkos dugoročnom smanjenju broja slučajeva, Hrvatska i dalje ima višu stopu smrtnosti od samoubistava od proseka Evropske unije.
Tokom 2023. godine starosno standardizovana stopa u Hrvatskoj iznosila je 13,2 na 100.000 stanovnika, dok je prosek 27 članica EU bio 10,4.
Razlika je još izraženija među stanovništvom starijim od 65 godina. U Hrvatskoj je stopa iznosila 29,1 na 100.000 stanovnika, u poređenju sa 17,1 na nivou Evropske unije.
Starije osobe posebno ranjiva grupa
Psihološki centar „Carpe Diem“ upozorio je da su starije osobe posebno ranjiva kategorija.
Hronične bolesti, gubitak partnera ili prijatelja, usamljenost, nedostatak socijalne podrške i siromaštvo neki su od faktora koji mogu povećati rizik od depresije i samoubistva.
Iz Centra naglašavaju da samoubistvo gotovo nikada nije posledica samo jednog uzroka, već složenog međusobnog delovanja psihičkih teškoća, ličnih kriza, gubitaka, finansijskih i porodičnih pritisaka, društvene izolacije, zavisnosti i traumatskih iskustava.
Istovremeno, podaci za 2024. godinu pokazali su povećanje broja slučajeva u pojedinim mlađim starosnim grupama. Među mladima od 15 do 19 godina broj je povećan sa 10 na 15, dok je u kategoriji od 20 do 29 godina porastao sa 30 na 41.
Ovi podaci ne menjaju dugoročni trend smanjenja ukupnog broja samoubistava, ali ukazuju na potrebu za posebnom pažnjom prema pojedinim starosnim grupama.
Peticija za evropski broj za emocionalnu pomoć
Povodom Svetskog dana prevencije samoubistava, Udruženje „Životna linija“ organizovaće danas od 16 do 20 časova akciju na Cvjetnom trgu u Zagrebu, gde će prikupljati potpise za peticiju upućenu Evropskoj komisiji.
Udruženje traži da u svih 27 država članica Evropske unije bude omogućen rad telefonskog broja 116 123, namenjenog pružanju emocionalne podrške ljudima koji su usamljeni, prolaze kroz psihološku krizu ili razmišljaju o samoubistvu.
Broj 116 123 predviđen je za ovu vrstu usluge odlukom Evropske komisije još 2007. godine, ali u Hrvatskoj, prema navodima udruženja, još nije u funkciji. U Sloveniji i nizu drugih članica EU već se koristi.
Svetski dan prevencije samoubistava obeležava se 10. septembra sa ciljem podizanja svesti o samoubistvu kao ozbiljnom javnozdravstvenom problemu, kao i o značaju prevencije, prepoznavanja rizika i pravovremenog pružanja pomoći osobama koje prolaze kroz krizu.
