Bivši hrvatski diplomata i spoljnopolitički analitičar Božo Kovačević ocenio je da Hrvatska ne koristi dovoljno svoj položaj članice Evropske unije za unapređenje odnosa sa državama regiona. Posebno je kritikovao politiku Zagreba prema Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini, ocenjujući da Hrvatska postavlja neočekivane zahteve Podgorici tokom evropskih integracija, dok se prema institucijama u Sarajevu odnosi selektivno, u zavisnosti od političkih stranaka koje ih predvode.
U intervjuu za hrvatski portal Net.hr, Kovačević je izneo stav da Hrvatska propušta priliku da postane jedan od najvažnijih predstavnika interesa država Zapadnog Balkana unutar Evropske unije.
Prema njegovim rečima, Zagreb bi mogao da iskoristi istorijske, kulturne i političke veze sa susednim zemljama za jačanje sopstvenog međunarodnog uticaja.
„Mislim da se Hrvatska neopravdano stidi ili odriče činjenice da je balkanska zemlja“, izjavio je Kovačević. On je kao primer naveo Sloveniju, koja je, prema njegovoj oceni, uspela da se unutar Evropske unije pozicionira kao važan poznavalac političkih prilika na Balkanu.
Odnosi Hrvatske i Crne Gore postali paradoksalni
Govoreći o odnosima Zagreba i Podgorice, Kovačević je ocenio da je hrvatska politika prema Crnoj Gori poslednjih godina doživela neobičan zaokret.
Podsetio je da je Hrvatska ranije održavala bliske odnose sa nekadašnjim crnogorskim predsednikom Milom Đukanovićem, uprkos njegovoj političkoj ulozi tokom ratova devedesetih godina. Sa druge strane, nakon promene vlasti u Crnoj Gori, Zagreb je prema novom rukovodstvu zauzeo znatno uzdržaniji stav.
Kovačević smatra da je jedan od razloga učešće Andrije Mandića i drugih političkih predstavnika koje on označava kao velikosrpske u aktuelnoj crnogorskoj vlasti.
Ipak, naglasio je da takva politička struktura nije promenila osnovni spoljnopolitički pravac Crne Gore. Prema njegovoj oceni, Podgorica nastavlja evropske integracije, dok članstvo Crne Gore u NATO-u nije dovedeno u pitanje.
Zbog toga smatra da Hrvatska treba pažljivije da pristupi bilateralnim sporovima, posebno kada oni mogu uticati na evropski put susedne države.
Spor oko vojne imovine vredne milijarde evra
Jedna od glavnih tema Kovačevićeve analize jeste zahtev Zagreba da se reši pitanje vojne imovine nekadašnje Jugoslovenske narodne armije, koja je završila na teritoriji Crne Gore.
U javnosti se pominje vrednost od približno 2,5 milijardi evra, a među najpoznatijim otvorenim pitanjima nalazi se status školskog broda „Jadran“.
Kovačević smatra da je Hrvatska ove zahteve pokrenula u politički osetljivom trenutku, dok Crna Gora nastoji da zatvori preostala pregovaračka poglavlja sa Evropskom unijom.
Prema njegovim rečima, takva pitanja trebalo je rešavati kroz bilateralne razgovore, umesto njihovog povezivanja sa evropskim integracijama.
On je aktuelnu hrvatsku politiku uporedio sa ranijim potezima Slovenije, koja je tokom pristupnih pregovora Hrvatske sa EU koristila nerešena bilateralna pitanja kao sredstvo političkog pritiska. Kao slične primere naveo je i sporove Grčke i Bugarske sa Severnom Makedonijom.
Ipak, prema diplomatskim izvorima koje je početkom oktobra prenela Hina, hrvatska strana osporava tumačenje da je Podgorici postavila potpuno nova potraživanja. Ti izvori navode da je reč o ranijim procenama vrednosti vojne imovine i postojećim otvorenim pitanjima između dve države.
Kovačević: Hrvatska se direktno meša u unutrašnju politiku BiH
Posebno oštru kritiku Kovačević je uputio na račun hrvatske politike prema Bosni i Hercegovini.
On smatra da Zagreb načelno podržava evropske integracije BiH, ali da njegova konkretna saradnja sa državnim institucijama često zavisi od toga koje političke stranke imaju vodeće funkcije.
Prema njegovim tvrdnjama, hrvatski zvaničnici ranije su izbegavali kontakte sa Predsedništvom Bosne i Hercegovine kada za hrvatskog člana nije bio izabran kandidat HDZ-a BiH. Sličan obrazac, kako navodi, primećivao se i u odnosima sa Savetom ministara BiH, kada na njegovom čelu nisu bili predstavnici te stranke.
Kovačević ovakav pristup ocenjuje kao pokušaj direktnog uticaja Zagreba na unutrašnje političke odnose u Bosni i Hercegovini.
Posebno je naglasio da Hrvati u BiH, prema njenom ustavnom uređenju, nisu nacionalna manjina, već jedan od tri konstitutivna naroda.
Smatra da bi Hrvatska trebalo da podržava ostvarivanje njihovih ustavnih prava, ali da pritom poštuje institucije Bosne i Hercegovine. Dosadašnju politiku Zagreba prema Sarajevu opisao je kao neproduktivnu.
Dobri odnosi sa Prištinom i Albanijom, ali neiskorišćene mogućnosti
Za razliku od odnosa sa Crnom Gorom i Bosnom i Hercegovinom, Kovačević smatra da Hrvatska održava dobre odnose sa Prištinom.
On je naveo da se saradnja razvija u oblastima bezbednosti, kulture i privrede, ocenjujući bilateralne odnose kao srdačne.
Pozitivno je govorio i o odnosima Zagreba i Tirane, ali je istakao da postoje značajne neiskorišćene mogućnosti za jačanje ekonomske i saobraćajne povezanosti. Kao jedan od primera naveo je nedovoljnu direktnu avionsku povezanost Hrvatske sa Albanijom i Prištinom.
Prema njegovim rečima, mnogi putnici albanskog porekla koriste aerodrome u Sloveniji za putovanja ka Tirani i Prištini, dok Zagreb ne koristi u dovoljnoj meri potencijal tog tržišta. Kovačević smatra da bi razvoj direktnih vazdušnih linija i intenzivnija privredna saradnja mogli doneti obostranu korist.
Može li Hrvatska postati važniji glas Balkana u Evropskoj uniji?
Glavna poruka Kovačevićeve analize jeste da članstvo u Evropskoj uniji Hrvatskoj pruža mogućnost da igra značajniju ulogu u povezivanju regiona sa evropskim institucijama.
On smatra da bi takva politika mogla da doprinese i međunarodnom položaju same Hrvatske. Prema njegovoj oceni, Zagreb ne bi trebalo da posmatra svoje istorijske veze sa balkanskim državama kao politički teret, već kao diplomatsku prednost.
Istovremeno, ističe da nerešeni bilateralni sporovi ne bi trebalo da postanu glavna prepreka saradnji i evropskim integracijama susednih zemalja.
