Na današnji dan, 18. oktobra 1692. godine, postavljen je kamen temeljac Petrovaradinske tvrđave, jednog od najznačajnijih fortifikacionih kompleksa na prostoru nekadašnje Habzburške monarhije. Danas se navršavaju 334 godine od početka njene izgradnje, koja je trajala decenijama i pretvorila Petrovaradin u jedno od ključnih vojnih uporišta na Dunavu.
Podignuta na desnoj obali Dunava, naspram današnjeg Novog Sada, tvrđava je nastala u vreme velikih sukoba Habzburške monarhije i Osmanskog carstva. Njen položaj omogućavao je kontrolu rečnog saobraćaja i važnih kopnenih pravaca, zbog čega je Petrovaradin imao izuzetan strateški značaj.
Zašto je Petrovaradinska tvrđava izgrađena?
Istorija današnje tvrđave neposredno je povezana sa Velikim bečkim ratom, koji je započeo 1683. godine neuspelom osmanskom opsadom Beča. Nakon habzburške protivofanzive i osvajanja Budima 1686. godine, habzburške snage nastavile su prodor prema jugu, a Petrovaradin je 1687. godine dospeo pod njihovu kontrolu.
Zbog položaja na Dunavu i blizine važnih puteva, habzburške vlasti odlučile su da na mestu starijeg srednjovekovnog utvrđenja podignu novu, znatno snažniju tvrđavu, sposobnu da izdrži artiljerijske napade i dugotrajne opsade.
Kamen temeljac položen je 18. oktobra 1692. godine na Leopoldovom bastionu, u prisustvu kneza Eugena Kroja, izaslanika cara Leopolda I. Taj događaj označio je zvaničan početak izgradnje tvrđave kakvu danas poznajemo.
Gradnja trajala gotovo devet decenija
Izgradnja Petrovaradinske tvrđave odvijala se u više faza, sa prekidima uslovljenim ratovima, političkim okolnostima i velikim troškovima.
Prvi planovi izrađeni su pod uticajem fortifikacionih principa francuskog vojnog inženjera Sebastijana Vobana, jednog od najznačajnijih stručnjaka za izgradnju utvrđenja u Evropi tokom 17. veka. Među inženjerima koji su učestvovali u projektovanju i izgradnji nalazili su se Matijas Kajzersfeld, Luiđi Marsilji i Mihael Vamberg.
Radovi su obuhvatali izgradnju visokih bedema, bastiona, kapija, odbrambenih rovova i vojnih objekata. Postepeno su oblikovani Gornja tvrđava, Donja tvrđava sa Podgrađem i istureni odbrambeni položaji.
Iako su pojedini delovi kompleksa završeni znatno ranije, 1780. godina smatra se godinom završetka izgradnje tvrđave, čime je okončan građevinski poduhvat započet 88 godina ranije.
Šesnaest kilometara podzemnih hodnika
Jedno od najvećih dostignuća graditelja Petrovaradinske tvrđave predstavlja razgranat sistem podzemnih vojnih galerija, koji se prostire na četiri nivoa i ima ukupnu dužinu od oko 16 kilometara.
Hodnici nisu služili samo za kretanje vojnika i skladištenje opreme. Njihova važna uloga bila je odbrana od neprijateljskog potkopavanja bedema. Sistem je omogućavao otkrivanje i neutralisanje pokušaja postavljanja mina ispod tvrđave.
Podzemni minski sistem razvijan je tokom druge polovine 18. veka, a radovi na njemu nastavljeni su i nakon 1780. godine. Danas deo ovih galerija predstavlja jednu od najpoznatijih turističkih atrakcija Petrovaradina.
Od velike bitke 1716. do simbola Novog Sada
Petrovaradin je već tokom izgradnje pokazao svoj vojni značaj. Osmanska vojska je 1694. godine bezuspešno opsedala utvrđenje, dok se jedan od najvažnijih događaja u njegovoj istoriji odigrao 5. avgusta 1716. godine.
Tada je u blizini tvrđave vojska Habzburške monarhije, pod komandom princa Eugena Savojskog, porazila osmansku vojsku velikog vezira Damad Ali-paše. Pobeda kod Petrovaradina predstavljala je važnu prekretnicu u ratu koji je završen Požarevačkim mirom 1718. godine.
Tokom narednih vekova tvrđava je postepeno gubila prvobitni vojni značaj, a njen prostor dobijao je nove namene. Kompleks je danas prepoznatljiv po monumentalnim bedemima, baroknom Podgrađu, umetničkim ateljeima i Sat kuli, čija velika kazaljka pokazuje sate, a mala minute.
Poznata i kao „Gibraltar na Dunavu“, Petrovaradinska tvrđava prostire se na više od 112 hektara i predstavlja jedan od najznačajnijih sačuvanih primera vojne arhitekture na prostoru jugoistočne Evrope.
Danas, 334 godine nakon polaganja kamena temeljca, tvrđava koja je prvobitno podignuta radi odbrane habzburških granica predstavlja nezaobilazni deo istorijskog i kulturnog identiteta Novog Sada prenosi srpskiugao.rs
