---
title: "EKSKLUZIVNO ZA BW: Dr Rastislav Stojsavljević o istorijatu srpsko-američkih odnosa"
url: "https://balkanwatch.com/ekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa/"
type: "post"
published: "2026-07-19T10:00:10+02:00"
modified: "2026-07-18T21:06:19+02:00"
author: "Dario"
---

## Dr Rastislav Stojsavljević je u intervjuu za Balkan Watch odgovorio na pitanja vezana za istorijat srpsko-američkih odnosa, pruživši sažete, ali sadržajne odgovore na ključna pitanja vezana za odnose Srbije i SAD.

Kroz hronološki pregled najvažnijih događaja, ličnosti i prekretnica, ukazao je na razvoj odnosa Srbije i Sjedinjenih Američkih Država od njihovih početaka do savremenog doba. U nastavku teksta prenosimo deo razgovora i najvažnije stavove dr Stojsavljevića o istorijskom putu srpsko-američkih veza.

 ![](https://balkanwatch.com/wp-content/uploads/2026/07/srbija-sad.webp)Foto: tanjug.rs

**Kada su zvanično uspostavljeni diplomatski odnosi između Srbije i Sjedinjenih Američkih Država? **

*Početak srpsko-američkih odnosa vezuje se za 1881. godinu, kada su razmenjene prve diplomatske note između srpskog i američkog poslanika u Beču. Nekoliko godina kasnije se otvara američko poslanstvo u Beogradu i odnosi kreću uzlaznom putanjom.*

*Presudnu ulogu u približavanju ove dve zemlje imali su američki poslanik Judžin Skajler i srpski poslanik Čedomilj Mijatović. Razmenom diplomatskih nota države su priznale jedna drugu.*

**Koliko su ideje američke demokratije i državnosti uticale na srpske političke elite u periodu stvaranja srpske države?**

*Američka revolucija je bila okidač za brojne revolucije u svetu, pre svega za Francusku buržoasku revoluciju iz 1789. godine, ali i za Srpsku revoluciju iz 1804. godine, kada je ideje slobode prepoznao srpski narod porobljen pod Turcima. Ideje slobode iz američke Deklaracije nezavisnosti našle su se i u Sretenjskom ustavu iz 1835. godine.*

**Koliko je delovanje [Mihaila Pupina](https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D1%98%D0%BB%D0%BE_%D0%9F%D1%83%D0%BF%D0%B8%D0%BD) bilo značajno za odnose Srbije i SAD, posebno nakon što je imenovan za generalnog konzula Srbije u Njujorku 1911. godine?**

*Pupinov nacionalno-politički rad počinje 1908. godine tokom Aneksione krize u Bosni i Hercegovini i trajaće do njegove smrti 1935. godine. On je branio srpske interese u SAD, osnovao novine „Srbobran“, pisao tekstove i kolumne u kojima je osvešćivao američki narod o teškom položaju Srbije i Crne Gore, pogotovo tokom Balkanskih ratova.*

**Kako je Vilsonov čuveni govor, poznat kao govor „14 tačaka“, uticao na sudbinu Srbije i drugih zemalja u regionu?**

*Austrougarska se raspala, a južnoslovenski narodi su glasali za ujedinjenje sa Kraljevinom Srbijom. S obzirom na to da je na Versajskoj mirovnoj konferenciji bilo i suprotnih mišljenja i stavova, Vilson je svojim govorom potvrdio da će srpski narod moći da se ujedini u jednu državu.*

**Kada se i kojim povodom srpska zastava prvi put zavijorila na jarbolu Bele kuće i ko je imao najveću zaslugu za taj gest prema Srbiji ?**

*Srpska zastava se na Beloj kući zavijorila na Vidovdan 1918. godine, kao znak poštovanja prema herojskoj borbi i ogromnim žrtvama koje je srpski narod podneo tokom Prvog svetskog rata. Prijateljski odnos Mihajla Pupina i Vudroa Vilsona uticao je na to da se ovaj istorijski događaj desi. *

**Koliko često su se kroz istoriju intersi Srbije i SAD poklapali i na koje su sve načine ove dve države sarađivale u političkom, vojnom i ekonomskom smislu ?**

*U XX veku najveća saradnja između Srbije i SAD ostvarena je tokom Prvog svetskog rata, kada je grupa američkih lekara i medicinskih sestara došla u Srbiju kako bi pomogla srpskim vojnicima i civilima u borbi protiv pegavog tifusa. Na Versajskoj mirovnoj konferenciji saradnja i prijateljstvo američkog predsednika Vudroa Vilsona i srpskog naučnika Mihajla Pupina uticali su na to da se u jednoj od čuvenih 14 Vilsonovih tačaka nađe i pravo Srba u Austrougarskoj na samoopredeljenje. U Drugom svetskom ratu savezništvo se nastavilo kroz čuvenu operaciju Halijard, kada je tokom leta 1944. godine oko 500 američkih pilota spaseno iz Srbije na području Čačanskog i Zlatiborskog okruga.*

**Kako biste ukratko objasnili značaj [Operacije Halijard](https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Halyard) i zbog čega ona predstavlja važan događaj u istoriji srpsko-američkih odnosa?**

*Jugoslovenska vojska u otadžbini bila je saveznička vojska koja je jedina u okupiranoj Evropi direktno sarađivala sa SAD. Američki piloti su po povratku u SAD svedočili istinu i pokušavali da zainteresuju Vašington za sudbinu generala Draže Mihailovića tokom njegovog suđenja. U ovoj operaciji susrele su se dve kulture i dva načina života, a muka srpskog seljaka spojila se sa sudbinom američkog vojnika.*

**Kakva je bila uloga srpske četničke emigracije u SAD nakon Drugog****svetskog rata i na koji način je uticala na očuvanje i jačanje srpsko-američkih odnosa?**

*Četnička emigracija se početkom 1950-ih godina iselila na severoistok SAD. Njihovi potomci su negovali, a i danas neguju, srpsku kulturu i tradiciju. U lokalnim medijima govorili su o srpsko-američkim odnosima. Nažalost, podelili su se među sobom oko crkvenog pitanja 1963. godine, a taj raskol je trajao do 1991. godine. Tokom ratova 1990-ih godina branili su srpske interese u SAD i govorili protiv bombardovanja Jugoslavije.*

**Na koji način se srpska četnička emigracija u SAD organizovala, koliko je bila brojna i kako se snašla u novom društvu i svakodnevnom životu u Americi?**

*Četnička emigracija se naselila u američkim saveznim državama Ilinois, Indijana, Ohajo, Pensilvanija i Njujork. Najviše su radili kao radnici u industriji američkog severoistoka i tu su zasnovali svoje porodice. Njihovi potomci su u potpunosti prihvatili američki način života, slabo govore srpski jezik, ali imaju svest o svom poreklu i okupljaju se oko crkve tokom nedeljnih službi i tokom različitih druženja. *

**Kako je dolazak komunista na vlast u Jugoslaviji nakon 1945. godine promenio odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama?**

*Odnosi dve države tokom tog perioda bili su promenljivi. Nakon takozvane krize Informbiroa odnosi su otoplili, da bi ponovo zahladeli posle potpisivanja Beogradske deklaracije između Jugoslavije i SSSR-a. Dodatno su pogoršani tokom Berlinske krize i Kubanske raketne krize, a zatim su sredinom 1960-ih godina ponovo ušli u fazu postepenog poboljšanja. Istovremeno, američka meka moć uticala je na amerikanizaciju jugoslovenskog društva kroz slušanje džeza i rokenrola, gledanje holivudskih filmova i prihvatanje pojedinih elemenata američke popularne kulture.*

**Kako biste ocenili trenutne srpsko-američke odnose i koji su danas najvažniji temelji saradnje između dve zemlje?**

*Odnosi su dobri i kreću se uzlaznom putanjom. Najvažnija osnova za dobre odnose u istorijska**savezništva, ali i potencijalna ekonomska saradnja sa Srbijom kao centralnom državom na**Balkanu. Srbija bi u budućnosti mogla da bude važan ekonomski most između Istoka i Zapada.*

 ![](https://balkanwatch.com/wp-content/uploads/2026/07/saradnja-srbije-i-sad.png)Foto: balkanwatch.com

**Ko je dr Rastislav Stojsavljević?**

Dr Rastislav Stojsavljević rođen je 1987. godine u Bačkoj Topoli. Predmetni je profesor na više predmeta na Prirodno-matematičkom fakultetu, a radi i kao profesor geopolitike i geografije u Karlovačkoj gimnaziji. Ima zvanje doktora geonauka i master istoričara.

Autor je 90 naučnih radova i saopštenja iz oblasti geografije, istorije i turizma Srbije i regiona, kao i dva nastavna praktikuma i dobitnik je više akademskih nagrada. Posebna oblast njegovog interesovanja su američka geografija i istorija, o čemu je održao više stručnih predavanja.

 [https://www.addtoany.com/add_to/facebook?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/facebook?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/whatsapp?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/whatsapp?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/linkedin?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/linkedin?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/google_gmail?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/google_gmail?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/threads?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/threads?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/viber?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/viber?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/add_to/x?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa](https://www.addtoany.com/add_to/x?linkurl=https%3A%2F%2Fbalkanwatch.com%2Fekskluzivno-za-bw-dr-rastislav-stojsavljevic-o-istorijatu-srpsko-americkih-odnosa%2F&linkname=EKSKLUZIVNO%20ZA%20BW%3A%20Dr%20Rastislav%20Stojsavljevi%C4%87%20o%20istorijatu%20srpsko-ameri%C4%8Dkih%20odnosa)[https://www.addtoany.com/share](https://www.addtoany.com/share)