Gavrilo Princip, jedan od najpoznatijih Srba u modernoj istoriji, rođen je 25. jula 1894. godine u selu Obljaj kod Bosanskog Grahova. Više od jednog veka kasnije njegovo ime ostaje simbol borbe protiv austrougarske vlasti za veliki deo srpskog naroda, dok njegova istorijska uloga i dalje izaziva brojne rasprave širom sveta.
Gavrilo Princip poticao je iz siromašne srpske porodice. Rođen je kao jedno od devetoro dece Petra i Marije Princip, a detinjstvo je proveo u teškim uslovima u zapadnoj Bosni. Još kao dečak pokazivao je veliko interesovanje za knjigu, istoriju i nacionalna pitanja, zbog čega je školovanje nastavio u Sarajevu, gde se upoznao sa idejama koje će obeležiti njegov život.
Mlada Bosna i ideja oslobođenja
Početkom 20. veka Bosna i Hercegovina nalazila se pod upravom Austrougarske Monarhije, a među delom omladine razvijao se pokret koji je zagovarao oslobođenje od strane vlasti i pravo naroda na samostalno odlučivanje o sopstvenoj budućnosti.
Princip je 1911. godine pristupio organizaciji Mlada Bosna, čiji su članovi bili mladi ljudi različitih veroispovesti i nacionalnosti, okupljeni oko ideje političkog oslobođenja i ujedinjenja južnoslovenskih naroda.
Atentat koji je promenio istoriju
Na Vidovdan, 28. juna 1914. godine, Gavrilo Princip u Sarajevu je izvršio atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju.
Ovaj događaj postao je neposredni povod za Julsku krizu, nakon koje je izbio Prvi svetski rat. Istoričari, međutim, ukazuju da su uzroci rata bili mnogo dublji i da su uključivali dugogodišnje rivalstvo evropskih sila, savezničke blokove i političke napetosti koje su postojale mnogo pre atentata u Sarajevu.
Zašto Gavrilo Princip nije osuđen na smrt
Pošto u trenutku atentata nije navršio 20 godina, Princip prema tadašnjem austrougarskom zakonu nije mogao biti osuđen na smrtnu kaznu. Izrečena mu je maksimalna kazna od 20 godina zatvora.
Kaznu je služio u tvrđavi Terezin, gde su ga teški zatvorski uslovi i tuberkuloza ozbiljno narušili. Preminuo je 28. aprila 1918. godine, nekoliko meseci pre završetka Prvog svetskog rata, u 23. godini života.
Gavrilo Princip u srpskom istorijskom sećanju
U Srbiji i Republici Srpskoj Gavrilo Princip se u velikoj meri doživljava kao simbol otpora austrougarskoj vlasti i borbe za slobodu. Njegovo ime nose ulice, škole i spomen-obeležja, dok se svake godine obeležavaju datumi vezani za njegov život i delo.
Istovremeno, u pojedinim državama i delu zapadne istoriografije njegova uloga tumači se drugačije, pre svega kroz atentat u Sarajevu. Upravo zbog različitih istorijskih interpretacija, Gavrilo Princip ostaje jedna od najpoznatijih i najkontroverznijih ličnosti evropske istorije 20. veka.
