Sjedinjene Američke Države ponovile su da nastavak strateškog dijaloga sa Prištinom zavisi od ispunjavanja odgovarajućih političkih uslova, među kojima posebno mesto zauzimaju obaveze prema srpskoj zajednici na Kosovu i Metohiji. Američki Stejt department nije precizirao da li su prištinske vlasti ostvarile napredak u ispunjavanju tih zahteva, niti kada bi razgovori mogli da budu obnovljeni.
U odgovoru za Radio Slobodna Evropa, Stejt department je ponovio stav koji je Vašington izneo još u julu, naglašavajući da ostaje zainteresovan za razvoj saradnje sa Prištinom, ali da je za pokretanje strateškog dijaloga potrebno prethodno stvoriti odgovarajuće uslove.
„Ostajemo posvećeni unapređenju zajedničkih interesa Sjedinjenih Država i naroda Kosova“, poručio je portparol Stejt departmenta.
Američka administracija nije navela konkretan rok za nastavak razgovora, niti je saopštila koje dodatne korake očekuje od prištinskih institucija.
Strateški dijalog suspendovan još u septembru 2025. godine
Sjedinjene Američke Države suspendovale su strateški dijalog sa Prištinom 12. septembra 2025. godine, na neodređeno vreme.
Američka ambasada u Prištini tada je saopštila da je odluka doneta zbog zabrinutosti povodom postupaka tadašnje privremene vlade, za koje je ocenila da su povećali političke tenzije i nestabilnost. Prema tadašnjem obrazloženju Vašingtona, takvi potezi ograničavali su mogućnosti za produktivnu saradnju na zajedničkim prioritetima.
Odluka je usledila nakon niza mera prištinskih vlasti prema institucijama koje funkcionišu u sistemu Srbije, uključujući zatvaranje njihovih objekata i ograničavanje pojedinih aktivnosti.
Prištinske vlasti tvrdile su da su te mere zakonite i usmerene na uspostavljanje jedinstvenog pravnog sistema, dok su predstavnici srpske zajednice i Beograda upozoravali da one ugrožavaju prava i svakodnevni život Srba.
Obaveze prema Srbima ostaju jedno od ključnih pitanja
Među pitanjima na koja Sjedinjene Države i Evropska unija već godinama ukazuju nalazi se sprovođenje sporazuma postignutih u dijalogu Beograda i Prištine. Posebno mesto zauzima formiranje Zajednice srpskih opština, predviđene Briselskim sporazumom iz 2013. godine.
ZSO bi trebalo da omogući institucionalno povezivanje opština sa srpskom većinom u skladu sa dogovorenim principima i pravnim okvirom. Međutim, uprkos višegodišnjim pregovorima, ona još nije formirana.
Pored toga, otvorena su i pitanja funkcionisanja srpskih institucija, zaštite verskih i kulturnih prava, kao i izbegavanja jednostranih mera koje mogu dodatno povećati tenzije.
Ipak, Stejt department u najnovijem odgovoru nije precizirao da li je ispunjavanje svih ovih zahteva neophodan preduslov za nastavak strateškog dijaloga ili bi određeni napredak bio dovoljan za njegovo pokretanje.
Predsednica u Prištini traži obnovu razgovora sa SAD
Novo oglašavanje Vašingtona usledilo je nakon što je predsednica privremenih institucija u Prištini Justina Široka-Pulja zatražila nastavak strateškog dijaloga. Ona se 12. oktobra sastala sa američkim senatorima Džin Šahin i Dikom Durbinom, tokom njihove posete Prištini.
Široka-Pulja je ocenila da strateški dijalog predstavlja važan instrument za produbljivanje partnerstva sa Sjedinjenim Državama i unapređenje zajedničkih interesa. Tokom razgovora istakla je i da članstvo u NATO-u ostaje jedan od glavnih spoljnopolitičkih ciljeva Prištine.
Američkoj senatorki Džin Šahin uručila je Predsedničku medalju za zasluge, ističući njen doprinos saradnji sa Prištinom i podršku nastavku američkog vojnog prisustva u okviru KFOR-a.
Srpska lista ukazala američkim senatorima na položaj Srba
Tokom posete američke delegacije Prištini, sa senatorima Šahin i Durbinom sastali su se i predstavnici Srpske liste.
Predsednik Srpske liste Zlatan Elek i šef njene poslaničke grupe Igor Simić ukazali su, prema saopštenju te stranke, na probleme sa kojima se suočava srpsko stanovništvo na Kosovu i Metohiji. Oni su izneli tvrdnje o institucionalnim pritiscima, bezbednosnim izazovima i nesprovođenju ranije postignutih sporazuma. Posebno su naglasili pitanje formiranja Zajednice srpskih opština i zastupljenosti Srba u institucijama.
Kada bi strateški dijalog mogao da bude nastavljen?
Strateški dijalog predstavlja oblik institucionalne saradnje kojim Sjedinjene Američke Države sa partnerskim državama i teritorijama razvijaju odnose u oblastima bezbednosti, ekonomije, energetike i spoljne politike. Njegova suspenzija ne znači prekid svih odnosa između Vašingtona i Prištine, ali predstavlja značajno ograničenje u njihovoj formalnoj bilateralnoj saradnji.
Najnoviji stav Stejt departmenta pokazuje da američka administracija ne odustaje od zahteva da Priština prethodno ispuni odgovarajuće obaveze. Istovremeno, izostanak konkretnog roka i preciznog spiska uslova ostavlja otvorenim pitanje kada bi dijalog mogao da bude obnovljen.
