Na današnji dan, 24. oktobra 1976. godine, preminuo je Georgije Ostrogorski, jedan od najznačajnijih svetskih vizantologa, srpski istoričar ruskog porekla, profesor Univerziteta u Beogradu i akademik Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU). Njegovo kapitalno delo „Istorija Vizantije“ postalo je nezaobilazna literatura u proučavanju vizantijske civilizacije i ostavilo trajan trag u svetskoj istoriografiji.
Ostrogorski je gotovo četiri decenije predavao istoriju Vizantije na Filozofskom fakultetu u Beogradu, a 1948. godine osnovao je Vizantološki institut Srpske akademije nauka, kojim je rukovodio do kraja života.
Njegov naučni rad doprineo je tome da Beograd postane jedan od značajnih međunarodnih centara za proučavanje Vizantije.
Od Sankt Peterburga do evropskih univerziteta
Georgije Aleksandrovič Ostrogorski rođen je januara 1902. godine u Sankt Peterburgu, tadašnjoj prestonici Ruskog carstva.
Poticao je iz obrazovane porodice. Njegov otac Aleksandar Jakovljevič Ostrogorski bio je pedagog, profesor i direktor gimnazije, dok je majka Aleksandra Konstantinovna, rođena Leman, bila švajcarsko-nemačkog porekla.
Još tokom školovanja u klasičnoj gimnaziji u rodnom gradu stekao je temeljno obrazovanje i ovladao starogrčkim jezikom.
Rusiju je napustio tokom talasa emigracije koji je usledio nakon revolucije i građanskog rata.
Studije je započeo 1921. godine na Univerzitetu u Hajdelbergu, gde se najpre interesovao za ekonomiju, sociologiju, filozofiju i arheologiju.
Među njegovim profesorima bili su istaknuti evropski intelektualci, uključujući filozofe Hajnriha Rikerta i Karla Jaspersa, sociologa Alfreda Vebera i arheologa Ludviga Krucijusa.
Na njegovo konačno opredeljenje za istorijsku nauku značajno je uticao istoričar Persi Ernst Šram, sa kojim se upoznao tokom studija.
Školsku 1924/1925. godinu proveo je u Parizu, usavršavajući se u oblasti vizantologije, dok je 1927. godine doktorirao u Hajdelbergu tezom posvećenom poreskom sistemu Vizantije u 10. veku.
Nakon doktorata radio je kao privatdocent u Vroclavu, tadašnjem nemačkom Breslauu.
Dolazak u Beograd i razvoj srpske vizantologije
Početkom tridesetih godina 20. veka Ostrogorski dolazi u Kraljevinu Jugoslaviju, gde započinje rad na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu.
Njegov dolazak omogućila je podrška istaknutog srpskog istoričara i leksikografa Stanoja Stanojevića, tadašnjeg rukovodioca Odeljenja za istoriju.
U Beogradu je nastavio razvoj vizantoloških studija, čije je institucionalne temelje 1905. godine postavio Dragutin Anastasijević.
Na univerzitetu je ostao do penzionisanja 1973. godine, obrazujući generacije istoričara i istraživača vizantijske prošlosti.
Poseban doprinos dao je osnivanjem Vizantološkog instituta 1948. godine, koji je postao jedna od najznačajnijih naučnih ustanova te vrste.
Bio je i glavni urednik „Zbornika radova Vizantološkog instituta“, a pokrenuo je i ediciju „Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije“, važnu za proučavanje srednjovekovne istorije Balkana.
„Istorija Vizantije“ – delo svetskog značaja
Najpoznatije delo Georgija Ostrogorskog, „Istorija Vizantije“, prvi put je objavljeno 1940. godine na nemačkom jeziku pod naslovom „Geschichte des byzantinischen Staates“, odnosno „Istorija vizantijske države“.
Knjiga je objavljena u uglednoj naučnoj ediciji „Handbuch der Altertumswissenschaft“, koju je krajem 19. veka utemeljio klasični filolog Ivan fon Miler.
Ova monografija postala je jedno od najuticajnijih dela u istoriji vizantologije i prevedena je na brojne svetske jezike.
Decenijama je korišćena kao osnovna literatura na univerzitetima širom sveta, od Evrope do Azije i Južne Amerike.
Ostrogorski je u njoj prikazao politički, društveni, privredni i kulturni razvoj Vizantijskog carstva, povezujući istoriju državnih institucija sa širim procesima koji su oblikovali srednjovekovni svet.
Istraživao vizantijsko društvo, državu i veze sa Slovenima
Naučna interesovanja Ostrogorskog obuhvatala su gotovo sve ključne oblasti vizantijske istorije.
Posebnu pažnju posvećivao je društveno-ekonomskim odnosima, položaju seljaštva, vizantijskom feudalizmu, upravnom sistemu i državnim institucijama.
Istraživao je i tematski sistem, odnosno organizaciju vojno-upravnih oblasti, pitanje savladarstva, ikonoborstvo, pravne spomenike i odnose Vizantije sa slovenskim narodima.
Među njegovim značajnim radovima izdvajaju se „Pronija“ i „Serska oblast posle Dušanove smrti“, koji su doprineli boljem razumevanju društvenih i političkih prilika u srednjovekovnoj Vizantiji i na Balkanu.
Akademik priznat širom sveta
Za dopisnog člana Srpske akademije nauka izabran je u martu 1946. godine, a dve godine kasnije postao je njen redovni član.
Njegov međunarodni naučni ugled potvrđen je članstvom u brojnim uglednim ustanovama, među kojima su Kraljevsko istorijsko društvo u Londonu, Atinska akademija i akademije nauka u Austriji, Belgiji, Palermu i Getingenu.
Beogradska izdavačka kuća Prosveta objavila je 1969. i 1970. godine njegova sabrana dela u šest tomova, čime je zaokružen veliki deo njegovog višedecenijskog naučnog rada.
Georgije Ostrogorski preminuo je 24. oktobra 1976. godine u Beogradu, u 75. godini života.
Pola veka nakon njegove smrti, njegova dela ostaju važan oslonac za proučavanje Vizantije, dok Vizantološki institut SANU nastavlja naučnu tradiciju koju je utemeljio.
