Istoričar Aleksandar M. Gajić, saradnik Centra za društvenu stabilnost, gostovao je u novoj epizodi Balkan Watch podkasta, u kojoj je govorio o odnosima Srbije i Sjedinjenih Američkih Država, Donaldu Trampu, istraživanjima u američkim arhivima, Ratku Mladiću i događajima koji su obeležili devedesete godine.
Gajić je tokom razgovora posebno govorio o prostoru za unapređenje odnosa Beograda i Vašingtona, ocenjujući da povratak Donalda Trampa u Belu kuću predstavlja „ogromnu šansu za Srbiju“. Istovremeno je naglasio da Srbija, prema njegovom mišljenju, treba da razvija odnose i sa partnerima na Istoku i globalnom Jugu, bez ograničavanja spoljne politike samo na jednu stranu.
Gajić: Trampov povratak je ogromna šansa za Srbiju
Govoreći o sadašnjim srpsko-američkim odnosima, Gajić je ocenio da se Srbija pomerila sa „mrtve tačke“ i da je prethodnih godina napravljen značajan pomak u odnosima sa Vašingtonom.
Kao jedan od važnih trenutaka izdvojio je period kada je Marko Đurić bio ambasador Srbije u SAD, kao i kupovinu zgrade Ambasade Srbije u Vašingtonu. Ipak, najveću priliku danas vidi u promenjenim političkim okolnostima u Sjedinjenim Državama.
„Dolazak Donalda Trampa, povratak zapravo u Belu kuću, ja lično smatram ogromnom šansom za Srbiju“, rekao je Gajić u Balkan Watch podkastu.
Prema njegovoj oceni, Srbija je istorijski imala bolje odnose sa republikanskim nego sa demokratskim administracijama, iako je podsetio i na značaj demokratskog predsednika Vudroa Vilsona za srpsko-američke odnose početkom 20. veka.
Gajić smatra da otvaranje strateškog dijaloga sa SAD predstavlja priliku koju Srbija treba da iskoristi, ali naglašava da to ne znači odustajanje od saradnje sa drugim državama.
„Mi moramo da idemo na partnere na Istoku, partnere na Zapadu“, poručio je.
Od 140 godina odnosa Srbije i Amerike do istraživanja u Vašingtonu
Veliki deo razgovora bio je posvećen monografiji o 140 godina srpsko-američkih diplomatskih odnosa, čiji je Gajić jedan od autora.
Kako je objasnio, ideja o projektu nastala je tokom njegovog istraživačkog boravka u Sjedinjenim Državama i razgovora sa tadašnjim ambasadorom Srbije u Vašingtonu Markom Đurićem. Na monografiji je radio sa istoričarima Sanjom Jugović i Aleksandrom Stevanovićem.
Istraživanje je, prema njegovim rečima, uključivalo rad na američkim univerzitetima i u institucijama poput Prinstona, Kolumbije, Nacionalnog arhiva i Kongresne biblioteke u Vašingtonu.
Autori, kako kaže, nisu želeli da se zadrže samo na periodima dobrih odnosa dve zemlje, već i da obrade političke sukobe i promene koje su nastupile sa raspadom Jugoslavije.
„Nije bila ideja da se prećuti“, rekao je Gajić govoreći o pristupu tom periodu.
Gajić o devedesetim i američkoj politici na Balkanu
Gajić je ocenio da su odnosi do početka devedesetih bili veoma dobri, dok sa raspadom Jugoslavije počinje period ozbiljnih neslaganja Beograda i Vašingtona.
U tom kontekstu govorio je o Kristoferu Hilu i Ričardu Holbruku, američkoj politici prema Balkanu, pregovorima tokom ratova devedesetih i svojim istraživanjima o ljudima koji su učestvovali u kreiranju američke politike u regionu.
Pomenuo je i razgovor koji je tokom istraživanja vodio sa Stivenom Mejerom, kojeg je predstavio kao nekadašnjeg američkog obaveštajnog zvaničnika zaduženog za Balkan. Deo razgovora odnosio se i na ulogu obaveštajnih službi tokom devedesetih, kao i na Jovicu Stanišića i Momčila Perišića.
Gajić je pritom izneo niz sopstvenih ocena i tvrdnji o tadašnjim događajima i ulozi pojedinih aktera, zasnovanih, kako je naveo, na dokumentima, istraživanjima, razgovorima i informacijama do kojih je dolazio tokom svog rada.
Čarli Kirk i iskustvo sa Turning Point USA
U podkastu je bilo reči i o Čarliju Kirku i organizaciji Turning Point USA.
Gajić je ispričao da su predstavnici Centra za društvenu stabilnost boravili u toj organizaciji kao gosti i učestvovali u snimanju emisije Čarlija Kirka. To iskustvo opisao je kao značajno za njihov dalji rad.
Govoreći o Kirku, izneo je stav da je bio čovek koji je donosio promene i suprotstavljao se woke i cancel kulturi. Gajić smatra da su takvi kulturni i politički sukobi već prisutni i u Srbiji i Evropi.
Kao osobu iz američkog političkog života koja je na njega ostavila posebno pozitivan utisak izdvojio je republikansku kongresmenku Anu Paulinu Lunu, sa kojom se, prema njegovim rečima, susreo tokom boravka u SAD.
Gajić o Ratku Mladiću i Srebrenici
Jedan deo razgovora bio je posvećen ratu u Bosni i Hercegovini, Ratku Mladiću i Srebrenici.
Gajić je govorio o dokumentima i beleškama do kojih je, kako tvrdi, dolazio tokom istraživanja u američkim arhivima. Posebno se osvrnuo na događaje iz 1995. godine, pregovore koji su prethodili Dejtonskom sporazumu i odnose Ratka Mladića sa zapadnim vojnim i političkim predstavnicima.
Tokom razgovora izneo je i svoje tumačenje događaja u Srebrenici, uključujući stavove o broju žrtava i pravnoj kvalifikaciji zločina. Te tvrdnje predstavljaju stav gosta i odstupaju od pravosnažnih zaključaka međunarodnih sudova, koji su ubistva bosanskih Muslimana u Srebrenici u julu 1995. pravno kvalifikovali kao genocid.
„Te stvari se ne zaboravljaju“
Na kraju razgovora Gajić se vratio na budućnost odnosa Srbije i SAD i pitanje nasleđa 1999. godine.
Njegova poruka bila je da Srbija treba da traži način da prevaziđe najteže periode u odnosima sa Amerikom, ali ne tako što će ih zaboraviti ili potisnuti.
„Te stvari se ne zaboravljaju. Mi te stvari moramo da prevaziđemo“, rekao je Gajić.
Prema njegovim rečima, događaji iz 1999. godine treba da ostanu „na stolu“ i da se obeležavaju, dok istovremeno treba raditi na unapređenju odnosa dve zemlje.
Gajić je najavio i nastavak rada na publikaciji o srpsko-američkim odnosima, povodom 145 godina odnosa dve zemlje, koja bi trebalo da bude dopunjena novim intervjuima, temama i osvrtom na strateški dijalog Srbije i SAD.
Cela epizoda Balkan Watch podkasta sa Aleksandrom M. Gajićem dostupna je na YouTube kanalu Balkan Watch.
